ದಸರಾ ವಿಶೇಷ:ನಂದಿನಿ ಮನುಪ್ರಸಾದ್ ನಾಯಕ್
*ಫಿರಂಗಿ ಸದ್ದಿಗೆ ಜಗ್ಗದೂ ಇಲ್ಲ ಬಗ್ಗೋದು ಇಲ್ಲ ದಸರಾ ಆನೆ*
ಢಂ…ಢಂ… ಎನ್ನುವ ಫಿರಂಗಿ ಸದ್ದಿಗೂ ಸೆಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುವ ದಸರಾ ಆನೆ*
ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಘಟ್ಟವಾದ ಫಿರಂಗಿ ತಾಲೀಮು (ಕುಶಾಲತೋಪು ತರಬೇತಿ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಗಜಪಡೆ ಅಶ್ವದಳವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಫಿರಂಗಿ ತಾಲೀಮು (ಕುಶಾಲತೋಪು ಸಿಡಿಸುವ ತಾಲೀಮು) ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ 21 ಸುತ್ತು ಕುಶಾಲತೋಪು ಸಿಡಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇರುವುದರಿಂದ, ಆ ಭಾರಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು ಬೆದರಿ ಓಡದಂತೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಈ ತಾಲೀಮಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಫಿರಂಗಿ ತಾಲೀಮು ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 11 ಫಿರಂಗಿ ಗಾಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿಡಿಮದ್ದು ಬಳಸುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಅವಘಡಗಳು ಸಂಭವಿಸದಂತೆ ಅರ್ಚಕರು ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ
ಈ ಹಿಂದೆ ತಾಲೀಮನ್ನು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಆವರಣದ ವರಾಹ ಗೇಟ್ ಬಳಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಕೆಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದಸರಾ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಮೈದಾನದ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದಸರಾ ಗಜಪಡೆಯ ಆನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಶಸ್ತ್ರ ಮೀಸಲು ಪಡೆಯ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ದಳದ ಕುದುರೆಗಳು ಈ ತಾಲೀಮಿನಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಹಂತ ಹಂತದ ತರಬೇತಿ: ಮೊದಲಿಗೆ ಫಿರಂಗಿ ಸಿಡಿಸುವ ಸದ್ದು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ನಂತರ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ 21 ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿ ಆನೆಗಳ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ದಸರಾಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಆನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾಲೀಮಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆನೆಗಳನ್ನು ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ.
ಜಂಬೂಸವಾರಿಯ ದಿನ ಆನೆಗಳು ಅಥವಾ ಕುದುರೆಗಳು ಹಠಾತ್ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಓಡದಂತೆ ಮಾಡಲು ಈ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಣ ತಾಲೀಮು (Dry/Mock Drill): ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಿಡಿಮದ್ದು ಬಳಸದೆ ಕೇವಲ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು, ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವ “ಅಣಕು ಅಭ್ಯಾಸ” ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಟಾಕಿ ತಾಲೀಮು: ಆನೆಗಳಿಗೆ ಶಬ್ದದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿಜವಾದ ಸಿಡಿಮದ್ದು ತಾಲೀಮು (Explosive Drill): ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಗನ್ಪೌಡರ್ (ಬಂಡಿಮದ್ದು) ತುಂಬಿ ಜೋರಾದ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ: ಒಟ್ಟು 7 ಫಿರಂಗಿ ಗಾಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ತಲಾ 7 ರಂತೆ 3 ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 21 ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಳೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅವು ಆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಲೀಮು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬು ನೀಡಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಸದ್ದು ಎಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ? (ಶಬ್ದದ ಪ್ರಮಾಣ)
ಫಿರಂಗಿ ಸಿಡಿಯುವಾಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಬ್ದವು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಡೆಸಿಬಲ್ ಮಟ್ಟ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಸಿಡಿದಾಗ 140 ರಿಂದ 150 ಡೆಸಿಬಲ್ (dB) ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆಯ ಶಬ್ದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೆಟ್ ವಿಮಾನವೊಂದು ಟೇಕ್-ಆಫ್ ಆಗುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ: ಇಷ್ಟು ಭೀಕರ ಶಬ್ದವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಸಿಆರ್ (CAR) ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಕಿವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚಗಳನ್ನು (Earplugs) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆನೆಗಳ ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗಿಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ 150 dB ಸದ್ದಿಗೆ ಅವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದೇ ಈ ತಾಲೀಮಿನ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು.
ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಧುನ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ 52 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ 21 ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿ ಮುಗಿಸಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಫಿರಂಗಿ ಸಿಡಿಯುವ ನಡುವೆ ಕೇವಲ 2.4 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಮೈಕ್ರೋಸೆಕೆಂಡ್ ಮಟ್ಟದ ನಿಖರತೆಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದು ಜಂಬೂಸವಾರಿಯು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೆರವೇರಲು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಫಿರಂಗಿಗಳು (ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳು) ಸುಮಾರು 170 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು. ಈ ಅಪರೂಪದ ಫಿರಂಗಿಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು 1856ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯು.ಕೆ. / ಬ್ರಿಟನ್) ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಇವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಆಂಟಿಕ್ (ಖುರಾತನ) ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ?: 1881 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಗೌರವ ವಂದನೆ (ಗನ್ ಸೆಲ್ಯೂಟ್) ಸಲ್ಲಿಸಲು ಈ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರಿಗೆ ತಂದರು. ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಸ್ವಂತ ಪದಾತಿ ದಳಕ್ಕೆ (Maharaja’s Own Infantry) ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರು ನಗರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ (CAR) ಪಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ದಸರಾ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 11 ಫಿರಂಗಿ ಗಾಡಿಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 7 ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಫಿರಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ: ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದವಾದ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಿಡ್ಡನೆಯ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಫಿರಂಗಿಗಳು.
ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಗೌರವ: ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗುವ ನಾಡದೇವತೆ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ 21 ಸುತ್ತು ಕುಶಾಲತೋಪು (21-Gun Salute) ಸಿಡಿಸುವುದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
ಸಮಯದ ನಿಖರತೆ: ಈ 21 ಸುತ್ತುಗಳ ಫಿರಂಗಿ ಸದ್ದನ್ನು ಕೇವಲ 52 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ “ಫಿರಂಗಿ ತಾಲೀಮು” ನಡೆಸಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ರಾಜಮನೆತನದ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ತಂದ ಈ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಇಂದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ವೈಭವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.